Solidariteit in diversiteit
Hoe ontstaan nieuwe vormen van solidariteit tussen mensen met een verschillende achtergrond die elkaar dagelijks tegenkomen? Vier jaar lang zocht DieGem het antwoord in scholen, bedrijven, buurten en verenigingen.
Over het onderzoek
Burgerschapspraktijken in de context van gedwongen nabijheid in het dagelijkse leven vormen belangrijke momenten van sociaal leren. Daar worden nieuwe en innovatieve manieren ontwikkeld om grensoverschrijdende solidariteit in diverse samenlevingen te voeden.
DieGem was een interdisciplinair project van Universiteit Antwerpen, KU Leuven, Universiteit Gent, Hogeschool Gent en LUCA School of Arts, met steun van het IWT. Sociologen, geografen, politicologen en pedagogen toetsten de hypothese in ruim dertig casestudies en actieonderzoeken, verspreid over vier domeinen van het dagelijkse leven.
Een begeleidingscommissie van 63 organisaties uit het werkveld, het middenveld en het beleid volgde het project op. Het onderzoek liep van 1 januari 2013 tot 31 december 2016 en sloot af met de conferentie Superdivers samenleven, de sociale cohesie voorbij op 25 november 2016.
Deze pagina bewaart de projectinformatie en alle publieke rapporten. Ze wordt niet meer bijgewerkt.
Rapporten en publicaties
64 documenten, allemaal als pdf.
Publicaties
Wetenschappelijke papers, praktijk- en beleidsteksten, brochures per domein en opiniestukken.
-
2016
Superdivers samenleven, de sociale cohesie voorbij
Algemene bevindingen na vier jaar DieGem-onderzoek op basis van 31 gevalstudies over de ontwikkeling van solidariteit in superdiversiteit op concrete plaatsen waar mensen van diverse afkomst elkaar tegenkomen.…
-
2016
Samen wonen in een superdiverse samenleving
Presentaties van twee praktijken met betrekking tot wonen: Leeggoed, een collectief woonproject in Brussel; Sledderlo, de publieke ruimte inrichten in een sociale wijk. Presentaties gegeven op de DieGem-slotconferentie…
Wonenpdf, 1,0 MB -
2016
Samen werken in een superdiverse samenleving
Presentaties van drie actie-onderzoeken met betrekking tot werken: de Lijn, campagne respect op de lijn; Tower Automotive, een leerrijke praktijk ontsluiten voor bedrijven, Torekes, actieve burgers stellen visie op en…
Werkenpdf, 1,5 MB -
2016
Vrijetijdsparticipatie in een superdiverse samenleving
Presentaties van drie actie-onderzoeken in de sfeer van de vrije tijd: Chiro Brussel, chirogroepen maken verbinding met de buurt; City Pirates, een 'sociale' voetbalploeg introduceren op Linkeroever, Collectactif…
Vrije tijdpdf, 3,8 MB -
2016
Samen leren in een superdiverse samenleving
Presentaties van twee praktijken met betrekking tot wonen: HIVSET, burgerschapsleren op een superdiverse speelplaats, De Mangoboom in bloei, samenleven en -leren in het superdivers Brussel; Presentaties gegeven op de…
Lerenpdf, 2,2 MB -
2016
Samen wonen in een superdiverse samenleving
Hoe kunnen we hier en nu solidariteit in superdiversiteit mogelijk maken en bevorderen in onze woonomgeving? In deze brochure vind je een snelle inkijk in de belangrijkste bevindingen van het DieGem-onderzoek specifiek…
Wonenpdf, 0,5 MB -
2016
Samen werken in een superdiverse samenleving
Hoe kunnen hier en nu we solidariteit in superdiversiteit mogelijk maken en bevorderen op de werkvloer? In deze brochure vind je een snelle inkijk in de belangrijkste bevindingen van het DieGem-onderzoek specifiek voor…
Werkenpdf, 0,8 MB -
2016
Samen leren in een superdiverse samenleving
Hoe kunnen we hier en nu solidariteit in superdiversiteit mogelijk maken en bevorderen in de leeromgeving? In deze brochure vind je een snelle inkijk in de belangrijkste bevindingen van het DieGem-onderzoek specifiek…
Lerenpdf, 0,5 MB -
2016
Vrijetijdsparticipatie in een superdiverse samenleving
Hoe kunnen we hier en nu solidariteit in superdiversiteit mogelijk maken en bevorderen in onze vrije tijd? In deze brochure vind je een snelle inkijk in de belangrijkste bevindingen van het DieGem-onderzoek specifiek…
Vrije tijdpdf, 0,5 MB -
2016
Diversiteit op werkvloer
Competenties en goede wil zullen niet volstaan (De Morgen, 25/01/2016)
-
2015
Hoe geraken we voorbij de valse paradox tussen van onderuit en van bovenaf?
We associëren solidariteit sterk met de structurele solidariteit van nationale verzorgingsstaten, maar hedendaagse uitdagingen doen ons opnieuw de vraag stellen naar wat solidariteit in wezen is. In dit artikel zoomt…
-
2015
Zelforganisaties en vrijwillige inzet
Waarom vrijwilligers de burn-out nabij zijn (De Morgen, 13/03/2015)
-
2015
Protocol actie-onderzoek DieGem
Binnen het onderzoeksproject DieGem kiezen we voor actieonderzoek als een onderzoeksstrategie. In actieonderzoek leren we door het opzetten van veranderingsprocessen. Hoe we dat vertrekkende van de DieGem-hypothese…
-
2015
Solidariteit in diversiteit: via theoretische kernconcepten en beleidsdocumenten naar een operationeel kader.
Op basis van een analyse van beleidsdocumenten uit beleid en middenveld in Vlaanderen gaan we na op welke manier de bronnen en de spanningsvelden van solidariteit uit het conceptueel kader van DieGem in beleid en…
-
2015
Putting flesh to the bone: Looking for solidarity in diversity, here and now
In many Western European countries, concern rises that both formal mechanisms of redistribution and informal acts of charity, reciprocity and support are challenged by ethnic and cultural diversity. Against such gloomy…
-
2015
Solidariteit in wetenschap en beleid: een cross-tabulatie van concepten
Over solidariteit in diversiteit wordt niet alleen in wetenschappelijke kringen gediscussieerd. “Solidariteit” circuleert ook in beleidsmiddens en bij middenveldorganisaties. In deze paper vergelijken de auteurs de…
-
2014
Solidariteit in superdiversiteit: het transformatief potentieel van een complementaire munt in een superdiverse wijk.
Enerzijds bevestigt de introductie van een complementaire munt in een superdiverse buurt de bestaande sociale verhoudingen en maatschappelijke structuren. Anderzijds daagt dit die verhoudingen en structuren net uit. In…
-
2014
Gentse lente
Over het 'A-woord' in de Gentse lente (MO*, 21/02/2013)
-
2014
Gelijke onderwijskansen
Gelijke onderwijskansen kosten bloed, zweet en vooral veel geld (De Morgen, 13/11/2014)
-
2014
Solidariteit in superdiversiteit
De uitgangspunten van het DieGem-onderzoek zoals gepresenteerd en aangeboden op de conferentie Solidariteit in Superdiversiteit van 1 april 2014 en geïllustreerd aan de hand van beleidsstandpunten en vier pilootcases.
-
2014
De migrantenstad
In tijden van toenemende culturele diversiteit en economische tegenwind keert Europa migranten de rug toe. Ondertussen staat in veel steden de leefwereld van migranten centraal. Een verkrampte nationale invalshoek op…
-
2014
Solidariteit in Superdiversiteit
Presentatie over de uitgangspunten van het DieGem-onderzoek gegeven op de conferentie "Solidariteit in Superdiversiteit" van 1 april 2014 in de Nieuwe Vrede te Berchem.
-
2014
Sociale cohesie als basis voor solidariteit?
Presentatie ter inleiding van de workshop "Sociale cohesie als basis voor solidariteit?" gegeven op de conferentie Solidariteit in Superdiversiteit van 1 april 2014 in de Nieuwe Vrede te Berchem.
-
2014
Talenten en competenties als basis voor solidariteit?
Presentatie ter inleiding van de workshop "Talenten en competenties als basis voor solidariteit?" gegeven op de conferentie Solidariteit in Superdiversiteit van 1 april 2014 in de Nieuwe Vrede te Berchem.
-
2014
Doelgroepenbeleid als basis voor solidariteit?
Presentatie ter inleiding van de workshop "Doelgroepenbeleid als basis voor solidariteit?" gegeven op de conferentie Solidariteit in Superdiversiteit van 1 april 2014 in de Nieuwe Vrede te Berchem.
-
2013
Een gemeenschap van gedeelde waarden en normen: doodlopende weg naar solidariteit?
In dit artikel vragen de auteurs zich af of het grondvesten van de samenleving in een set van onwrikbare gedeelde waarden en normen een vruchtbare piste is in de hedendaagse zoektocht naar solidariteit of sociale…
-
2013
Sociaal werk in tijden van superdiversiteit: een test voor de democratie?
lezing op het colloquium "Sociaal werk en democratie": cruciaal in de uitbouw van het sociaal werk in onze naoorlogse geschiedenis is de visie die maatschappijen hebben of hadden over solidariteit. Maar sociaal werk…
-
2013
Superdiversiteit. Solidariteit herdenken
De auteurs argumenteren dat solidariteit in diversiteit wel mogelijk is, ondanks het pessimisme bij veel sociologen daarover. Op zoek naar nieuwe vormen van solidariteit in superdiversiteit richten zij zich niet langer…
-
2013
Van 'knooppunten van solidariteit' tot 'netwerken van sociale stijging'
De auteurs brengen een visie op stadsvernieuwingsprojecten die inzetten op hanteerbare ruimtes waar burgers vat op kunnen krijgen.
-
2013
Social solidarities: the search for solidarity in sociology
Position paper on scientific insights from sociology on solidarity. Ever since the inception of the scientific discipline of sociology solidarity has been among its founding concepts. As modern societies developed and…
-
2013
Education and the concern for community
Position paper on scientific insights from educational sciences on solidarity. Solidarity is not an explicit concept in the pedagogical theory. The closest we can get to ‘solidarity’ is by examining different…
-
2013
Solidarity in human geography: responsibility, care, place and encounter
Position paper on scientific insights from human geography on solidarity. In human geography, ‘solidarity’ has never been a key concept. The authors elaborates three related issues which recur in the human geography…
-
2013
Citizenship, community and social cohesion: A political science analysis
Position paper on scientific insights from political sciences on solidarity. The paper highlights the dialectic at work between the empirical and normative discussions on citizenship by focusing on the post-World War II…
-
2013
Solidariteit heruitvinden (2)
"Tijd om het begrip solidariteit opnieuw uit te vinden" (De Morgen, 15/02/2013)
-
2012
Solidariteit heruitvinden
Op bezoek bij ACW over solidariteit (Visie, 21/12/2012)
Casestudies
Retrospectieve studies van concrete praktijken op school, op de werkvloer, in de buurt en in de vrije tijd.
-
2017
Van verloederde plek tot parkje met cachet
JES stadslabo, een stedelijke jeugdwerking, bouwde sinds de oprichting in 1984 een flinke staat van dienst op in Brussel, Gent en Antwerpen. Yota! is sinds 2002 een deelstructuur van de organisatie. Ze werkt aan…
Lerenpdf, 2,3 MB -
2017
Strijden voor gelijkheid en solidariteit
Movement X (verder ook MvX) ijvert als prille multi-etnische burgerrechtenbeweging in België voor gelijkheid. Zij is in oktober 2014 opgericht door Dyab Abouh Jahjah, ook de eerste voorzitter, omarmt diversiteit als een…
Lerenpdf, 2,4 MB -
2017
Burgers in solidariteit met vluchtelingen
Het Maximiliaanpark ligt tegenover de dienst Vreemdelingenzaken in Brussel, vlak bij het Noordstation. In september 2015 ontstond hier een maand lang een informeel vluchtelingenkamp, waar burgers, enkele ngo’s en…
Wonenpdf, 3,2 MB -
2017
Samen op de speelplaats
HIVSET is een katholieke, middelbare school in de provinciestad Turnhout waar recent het aantal anderstalige nieuwkomers (met name OKAN-leerlingen) sterk steeg. Dit is een superdiverse school. In dit rapport staat de…
Lerenpdf, 1,0 MB -
2017
Samen aan de fruitpluk
Hellingenfort in Borgloon is een kleinschalig familiebedrijf in Zuid-Limburg dat kersen, peren en appels teelt. In drukke periodes – dat betekent concreet: tijdens de snoei en de pluk, van juni tot oktober – werkt het…
Werkenpdf, 1,5 MB -
2017
Bloeiende superdiversiteit in Anderlecht
De Mangoboom in Bloei in Anderlecht begon 19 jaar geleden als een laagdrempelige Congolese zelforganisatie, een soort eerste hulp bij integratie. Nieuwkomers helpen om de eerste sport van de formele integratieladder te…
Lerenpdf, 1,6 MB -
2016
Nieuw-Sledderlo, een wijk in verandering
Nieuw-Sledderlo is de meest zuidelijk gelegen woonwijk van Genk. De wijk dateert van de jaren 1970 en vormt samen met Oud-Sledderlo en Terboekt het stadsdeel Groot-Sledderlo.
Wonenpdf, 1,8 MB -
2015
Op bus en tram rijdt de hele wereld mee
Bijna 1.000 chauffeurs zorgen dagelijks voor het openbaar vervoer via tram en bus in stad Antwerpen. De superdiversiteit in de stad is al langer zichtbaar onder de passagiers en op de baan, maar zorgt nu ook op de…
Werkenpdf, 1,3 MB -
2015
Een gedeeld gevoel van eigenaarschap in een eigen, gedeelde woonst
Leeggoed is een collectief woonproject in Brussel dat mensen met een diverse achtergrond verbindt. Samen strijden de bewoners om hun recht op wonen te realiseren. Het gemeenschappelijk woonproject vergt echter een…
Wonenpdf, 1,4 MB -
2015
Een voetbalclub met maatschappelijke ideologie
City Pirates transformeerde van een klassieke voetbalclub naar een sociaal project met veel aandacht voor solidariteit in diversiteit. Met tomeloze inzet werkt het clubbestuur aan toegankelijkheid voor iedereen en zet…
Vrije tijdpdf, 0,7 MB -
2015
School van het dagelijkse leven
Learning Community Nevenstroom brengt om de twee weken een zeer diverse groep mensen samen om te leren, om de stad en haar uitgebreide aanbod te verkennen en om Nederlands te oefenen. Citizenne leidt deelnemers toe tot…
Lerenpdf, 1,6 MB -
2015
Solidair samen wonen in Sint-Niklaas
In Sint-Niklaas wonen in drie ‘solidaire woningen’ telkens vier of vijf personen. Elke bewonersgroep telt een combinatie van Belgen en vluchtelingen. Zij hebben een eigen slaapkamer, maar delen de overige ruimtes. Samen…
Wonenpdf, 1,4 MB -
2015
Maaltijden bereiden in de bedrijfskeuken
In de keuken van SPIT, een bedrijf uit de sociale economie, bereidt het team van de horecaopleiding elke werkdag opnieuw de lunch voor gans de bedrijfssite. Als een geoliede machine gaan cultureel diverse arbeiders in…
Werkenpdf, 1,4 MB -
2015
Kennismaking met culturele tradities, kennis en kunde
Met "Schatten van mensen" organiseren de erfgoedcel Brussel, Vormingplus Citizenne en het expertisecentrum voor cultureel erfgoed tapis plein ontmoetingen tussen schatten, schattenjagers, fotografen, projectleiders…
Vrije tijdpdf, 0,6 MB -
2015
Samenwerken en strijden in een superdivers bedrijf
Tower Automotive Gent, een assemblagebedrijf in de Gentse haven levert "just in time" onderdelen aan Volvo Cars. De culturele diversiteit onder de werknemers vormt een hele uitdaging. Vakbondsafgevaardigden en…
Werkenpdf, 1,3 MB -
2014
De Torekes, een pasmunt voor buurtzorg
Sinds 2011 verdienen bewoners van Rabot-Blaisantvest in Gent Torekes in ruil voor hun inzet voor buurt, buren en milieuzorg. Met de steun van opbouwwerkers verwerven vooral kwetsbare bewoners deze complementaire munt.…
Wonenpdf, 1,3 MB -
2014
Een school voor iedereen
Voor leerlingen uit een superdiverse school lijkt omgaan met culturele diversiteit wel vanzelfsprekend. Ook directie, leerkrachten, medewerkers en vrijwilligers op en rond de school streven 'een school voor iedereen'…
Lerenpdf, 2,0 MB -
2014
Met zijn allen internationale post buiten werken
In het magazijn van de Mechelse vestiging van Spring Global Mail (SGM) controleren, sorteren, frankeren en herverpakken zo’n 47 arbeiders dagelijks brieven, drukwerk, publicaties en andere postproducten om ze aan het…
Werkenpdf, 0,7 MB -
2014
Chiro op maat van Brussel
Overal in de Vlaamse Gemeenschap brengt Chirojeugd Vlaanderen kinderen en jongeren samen in hun vrije tijd. Door middel van spel versterkt Chiro onderlinge verbondenheid en individuele en collectieve competenties. In de…
Vrije tijdpdf, 1,3 MB
Actieonderzoeken
Onderzoekers en praktijkpartners werkten samen aan een gedeelde uitdaging.
-
2016
Chiro in een solidaire buurt
Chiro Buurt
Voor stadsgroepen van Chiro is diversiteit de dagelijkse realiteit en het uitgangspunt en niet zozeer een probleem waarmee ze moeten omgaan. Tegelijkertijd vormt diversiteit ook een uitdaging. Wat kunnen andere…
Vrije tijdpdf, 5,7 MB -
2016
Chiro in een solidaire buurt
Rapport actie-onderzoek
Voor stadsgroepen van Chiro is diversiteit de dagelijkse realiteit en het uitgangspunt en niet zozeer een probleem waarmee ze moeten omgaan. Tegelijkertijd vormt diversiteit ook een uitdaging. Wat kunnen andere…
Vrije tijdpdf, 1,1 MB -
2017
Clubgevoel op Linkeroever?
Actieonderzoek City Pirates rapport
Sinds het voetbalseizoen 2014-2015 is in Antwerpen City Pirates Linkeroever (CPLO) actief, een nieuwe werking van City Pirates, een vzw die expliciet gaat voor etnisch-culturele diversiteit. In het tweede seizoen, de…
Vrije tijdpdf, 1,2 MB -
2017
Amerikaanse burgerrechten, Antwerps milieuracisme
Actieonderzoek Movement X rapport
Het actieonderzoek met de burgerbeweging Movement X (MvX) bestond uit twee luiken: de voorbereiding en organisatie van een bezoek van een burgerrechtenactiviste uit de VS van wie de Belgische beweging zaken kon leren.…
Lerenpdf, 1,5 MB -
2017
Zichtbaar solidaire burgers zonder papieren
Actieonderzoek CollectActif rapport
De organisatie CollectActif is een zelforganisatie van mensen zonder papieren in de Brusselse voedselhulp. Wat is haar traject en ‘geleefde ervaring’? Hoe worden haar burgerschapspraktijken door gevestigde…
-
2017
Solidariteit op De Lijn?
Actieonderzoek De Lijn rapport
Dit actieonderzoek bouwt voort op het retrospectieve onderzoek bij De Lijn Antwerpen . Centraal staat de vraag hoe het zit met de relaties tussen chauffeurs op één traject: hoe verlopen de contacten, waar ontmoeten ze…
Werkenpdf, 0,7 MB -
2017
Van stadsakker naar arbeidsmarkt?
Actieonderzoek Torekes rapport
Kan een complementair muntsysteem solidariteit in superdiversiteit stimuleren? Dat was de centrale vraag in een retrospectieve casestudie over de alternatieve munt De Torekes die in het superdiverse en kansarme Gentse…
Werkenpdf, 0,8 MB -
2017
Onzichtbare muren in de wijk
Actieonderzoek Nieuw-Sledderlo rapport
Ontmoeting is in de Genkse wijk Nieuw-Sledderlo dé bron van solidariteit in diversiteit. Die ontmoetingen komen vooral tot stand in de (semi)publieke ruimte bij de woningen zelf. Dat soort gedeelde ruimte ontbrak in een…
Wonenpdf, 1,8 MB
Begrippen
Toelichting bij kernbegrippen uit het onderzoekskader.
-
Bronnen
Wat zet mensen aan om te delen en te herverdelen? Sociologen onderscheiden vier bronnen van solidariteit: onderlinge afhankelijkheid, gedeelde waarden, strijd en ontmoeting. Welke bronnen bepalen de ontwikkeling van…
-
Spanningsvelden
Nieuwe praktijken van solidariteit bewegen op een aantal spanningsvelden. Welke spanningsvelden bepalen op welke wijze mee de ontwikkeling van solidariteit in diversiteit in deze case?
Geen documenten gevonden. Probeer een ander zoekwoord of .
Partners en promotoren
- Prof. dr. Stijn Oosterlynckpromotor-coördinator, Universiteit Antwerpen, OASeS
- Prof. dr. Joke VandenabeeleKU Leuven, Laboratorium voor Educatie en Samenleving
- Prof. dr. Maarten LoopmansKU Leuven, Afdeling Geografie
- Dr. Griet VerscheldenHogeschool Gent, Faculteit Mens en Welzijn
- Prof. dr. Sami ZemniUGent, Conflict- en Ontwikkelingsstudies
- Prof. dr. Frank MoulaertKU Leuven, Architectuur en Maatschappij
- Prof. dr. Pascal De DeckerLUCA School of Arts





